English
Trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghệ phát triển mạnh mẽ, vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) ngày càng được quan tâm trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, khoảng cách giới trong lĩnh vực này vẫn là một thách thức lớn cần được thu hẹp.
Bức tranh toàn cầu: Phụ nữ vẫn chiếm tỷ lệ thấp trong STEM
Theo báo cáo mới nhất của UNESCO, phụ nữ hiện chỉ chiếm khoảng 35% số sinh viên tốt nghiệp ngành STEM trên toàn thế giới . Con số này gần như không thay đổi trong nhiều năm, cho thấy sự chững lại trong việc thu hẹp khoảng cách giới trong giáo dục công nghệ.
Ở cấp độ nghề nghiệp, tỷ lệ này còn thấp hơn. Phụ nữ chỉ chiếm khoảng 28% lực lượng lao động STEM toàn cầu, và tại các quốc gia G20, con số này chỉ khoảng 22%. Điều này cho thấy sự “rơi rụng” của nữ giới từ giai đoạn học tập đến tham gia thị trường lao động.
Không chỉ vậy, phụ nữ cũng chỉ chiếm khoảng 1/3 số nhà nghiên cứu trên thế giới , và tỷ lệ này thậm chí còn thấp hơn ở các vị trí lãnh đạo khoa học.
Giáo dục công nghệ: Điểm khởi đầu quan trọng cho sự thay đổi
Các chuyên gia nhận định rằng khoảng cách giới trong STEM bắt đầu từ rất sớm, ngay trong giai đoạn giáo dục. Những định kiến xã hội, thiếu hình mẫu nữ trong khoa học và hạn chế cơ hội tiếp cận công nghệ khiến nhiều bé gái không lựa chọn theo đuổi các lĩnh vực STEM.
Tuy nhiên, giáo dục cũng chính là chìa khóa để thay đổi thực trạng này. UNESCO nhấn mạnh rằng việc tăng cường giáo dục STEM cho trẻ em gái, đào tạo giáo viên và xây dựng môi trường học tập bình đẳng là những yếu tố then chốt giúp nâng cao tỷ lệ nữ giới trong lĩnh vực công nghệ .
Đặc biệt, trong giáo dục mầm non và tiểu học, việc khuyến khích trẻ em – không phân biệt giới tính – tham gia các hoạt động khám phá, thử nghiệm và giải quyết vấn đề sẽ giúp hình thành tư duy STEM một cách tự nhiên.
Những rào cản vẫn tồn tại
Dù có nhiều tiến bộ, phụ nữ trong STEM vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức:
-
Định kiến giới về nghề nghiệp “phù hợp”
-
Thiếu cơ hội tiếp cận công nghệ từ sớm
-
Thiếu hình mẫu nữ trong lĩnh vực khoa học
-
Khó khăn trong thăng tiến và giữ vị trí lãnh đạo
Ngoài ra, hiện tượng “Matilda effect” – khi đóng góp của phụ nữ trong khoa học bị đánh giá thấp hoặc ghi nhận sai lệch – vẫn tồn tại trong nhiều môi trường nghiên cứu .
Xu hướng tích cực: Phụ nữ đang dần khẳng định vị thế
Mặc dù còn nhiều rào cản, xu hướng toàn cầu cho thấy phụ nữ đang ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong STEM. Một số quốc gia đã đạt tỷ lệ nữ giới tham gia nghiên cứu trên 40%, cho thấy tiềm năng thu hẹp khoảng cách giới nếu có chính sách phù hợp .
Các chương trình đào tạo, học bổng, cộng đồng STEM và chiến dịch truyền thông toàn cầu đang góp phần tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận và phát triển trong lĩnh vực này.
Hướng đi cho tương lai: Bắt đầu từ giáo dục sớm
Để xây dựng một hệ sinh thái STEM bền vững và cân bằng giới, các tổ chức giáo dục trên toàn thế giới đang tập trung vào:
-
Đưa STEM vào giáo dục sớm (mầm non, tiểu học)
-
Đào tạo giáo viên theo hướng hiện đại, bình đẳng giới
-
Tạo môi trường học tập khuyến khích sáng tạo và khám phá
-
Xây dựng hình mẫu nữ trong khoa học và công nghệ
Việc trao cơ hội tiếp cận STEM cho mọi trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái, không chỉ góp phần thúc đẩy bình đẳng giới mà còn giúp khai thác tối đa nguồn nhân lực cho sự phát triển khoa học – công nghệ trong tương lai.
